Koronavirüs Tehlikesi Altındaki İşçi Hakları Nelerdir? - Kozmopolitik

 Koronavirüs Tehlikesi Altındaki İşçi Hakları Nelerdir?

Koronavirüs salgını devam ederken çalışmak zorunda bırakılan işçiler ile ilgili İş Hukukçusu ve Dev Yapı-iş Sendikası Avukatı Pınar Dinç, İşçi ve İşçi Hakları üzerine http://kozmopolitik.com.tr/ 'ye değerlendirmelerde bulundu.

İŞVEREN İŞÇİYİ ÜCRETSİZ İZNE ÇIKARABİLİR Mİ?
İşçinin ücretsiz izne çıkarılması ancak işçinin bunu kabul etmesine yani onayına bağlıdır. İşçi onay vermediği sürece ücretsiz izne çıkarılamaz. İşveren bu talebi yazılı olarak işçiye bildirmek ve işçinin yazılı onayını almak zorundadır.

ÇALIŞTIĞI SÜRE İÇERİSİNDE İŞÇİ VİRÜSE YAKALANDIĞI TAKDİRDE İŞ KAZASI SAYILIR MI?
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası’na göre işveren her türlü iş sağlığı ve güvenliği tedbirini almak zorundadır. Şu an içinde bulunduğumuz durumda da işçiyi koronavirüsten korumak için her türlü tedbiri almak zorundadır. Dolayısıyla bu tedbirler alınmadan çalışmak zorunda olan işçiye virüs bulaşırsa bu iş kazasıdır bu işçi başka işçileri de enfekte ederse o işçiler açısından da bu bir iş kazasıdır.


İŞÇİLER PANDEMİ GEREKÇESİ İLE İŞ AKDİNİ SONA ERDİREBİLİR Mİ?
Bu soruya birkaç seçenek üzerinden bakabiliriz.
4857 Sayılı İş Kanunu 24. Maddesinde işçinin haklı nedenle yani tazminat haklarını da alarak iş akdini fesih sebepleri sıralanmıştır.
İşçinin işyerinde biri virüs sebebi ile hastalanırsa veya işçi yaptığı iş nedeni ile pek çok kişi ile temas halinde olmak zorunda ve bu sebeple enfekte olma riski varsa veya o iş yeri virüs nedeni ile 1 haftadan uzun süre kapatılmışsa işçi iş akdini haklı nedenle feshedebilir.
Son seçenekte yani 1 haftadan uzun süre işyerinin kapanması halinde yine iş kanunu 40. Maddedi gereği bu ilk 1 hafta işveren işçiye günlük ücretinin yarısını ödemek zorundadır.


ÜCRETSİZ İZNİ KABUL ETMEDİM AMA İŞVEREN FİİLEN ÜCRETSİZ İZNE ÇIKARILDIĞIMI SÖYLEREK EVE GÖNDERDİ NE YAPMALIYIM?
Ücretsiz izni kabul etmeyen işçinin işyerine alınmaması ve evine gönderilmesi iş akdinin işveren tarafından haksız feshi demektir. Bu durumda işçiye kıdem ve ihbar tazminatının ödenmesi gerekir. İşçi tazminatlarını talep edebileceği gibi koşulları varsa işe iade davası açabilir.

ZORUNLU OLARAK YILLIK İZNE ÇIKARILABİLİR MİYİM?
Anayasal olarak da dinlenme hakkı şeklinde güvence altına alınmış olan yıllık izin hakkının tek taraflı işveren tarafından kullandırılması yıllık izin hakkını ortadan kaldırmaz. Çünkü burada amaç yıllık izne çıkarmak değil, koronavirüs sebebi ile işçiyi işyerinden zorunlu olarak uzaklaştırmaktadır. Dolayısı ile yıllık iznin yani dinlenme hakkının amacına aykırıdır. Burada işçinin dikkat etmesi gereken şey yıllık izin adı altında bir belge veya yıllık izin çizelgesi imzalamaması gerektiğidir.


İŞYERİNDE VERİLEN ÜCRETLİ İZİN YILLIK İZİNDEN DÜŞÜLEBİLİR Mİ?
Yıllık İzin Yönetmeliği 6. maddesine göre işveren tarafından yıl içinde verilen ücretli izinler, ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izinden düşülemez. Yine burada işçi yıllık izin çizelgelerini imzalamamalı yıllık izin hakkı doğduğunda iznini istemeli, mahsup ettiğini iddia eden işverene böyle bir hakkı olmadığını söylemelidir.


ÜCRETSİZ İZNİ KABUL ETMEM HALİNDE BU SÜRE ÇALIŞTIĞIM SÜREYE EKLENİR Mİ?
Hayır. Ücretsiz izne ayrılmayı kabul ederseniz işverenin ücret ödeme yükümlülüğü ortadan kalkar, sözleşme askıda kalır ve bu süre kıdem ve ihbar tazminatı hesabında dikkate alınmaz.


ÇALIŞTIĞIM İŞYERİNDE VİRÜS NEDENİ İLE GEREKLİ TEDBİRLER ALINMIYOR ÇALIŞMAMA HAKKIM VAR MI?
VAR. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası 13. maddesinde belirtilen ciddi ve yakın tehlike koronavirüs salgını duruma uygulanabilir. Yani işyerinizde salgına karşı gerekli önlemler alınmamışsa bunların alınmasını isteyebilir yerine getirilmemesi halinde çalışmaktan kaçınabilirsiniz. Burada işçi iş sağlığına aykırı uygulamaların düzeltilmesi için yazılı olarak başvuru yapmalıdır. İşçinin takebine rağmen gerekli düzeltme yapılmıyorsa işçi haklı nedenle iş akdini feshedebilir ve tazminat hakkı doğar.


MAHKEMELERİN ÇALIŞMADIĞI SÜREÇTE HAK KAYBINA UĞRAYAN İŞÇİLERİN GEÇEN SÜRE İÇERİSİNDEKİ MAĞDURİYETLERİNİ İŞVERENDEN TALEP EDEBİLİR Mİ?
Bu soruya cevap vermeden önce genel tabloya bakabiliriz. Yaşadığımız salgın süreci işverenler tarafından fırsata dönüştürülmüş durumda. Çoğu işçi tazminatları dahi ödenmeden işten atılıyor. Hayatını devam ettirebilecek en asgari gelirden dahi mahrum olan işçi dava açabilmek için geliri olmadığı gibi zaten bu davaların sonucu için yıllarca beklemek zorunda olduğundan büyük bir hak gaspına uğramış oluyor. Yani fiilen hukuken hak arama yolunda engellerle karşılaşıyor. Örneğin işe iade davası açması gerekiyırsa işten çıkarıldığı tarihten itibaren bir ay içerisinde arabulucuya başvurması gerekiyor. İşveren “nasıl olsa adliyelerde dahi doğru dürüst iş yapılmıyor pek çok iş durdu” rahatlığı ile anlaşmıyor ve işçi geliri olmadığı için dava da açamıyor.

Şu anda 25.03.2020 tarihli Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile bir hakkın doğumu, kullanımı ve sona ermesine ilişkin sürelerin 30.04.2020 tarihine kadar durduğu belirtildi. Ancak bu düzenlemede pek çok boşluk var, örneğin işe iade davası için öngörülen 1 aylık başvuru süresi de durdu mu sorusuna farklı hukukçular farklı cevaplar veriyor, bazı başvurucuların başvuruları hala alınıyor. Bana göre işe iade talebi için olan 1 ay içerisinde arabulycuya başvurma süresi de 30 Nisan’a kadar durdu.

Yani özetle biraz belirsiz bir tablo ile karşı karşıyayız ve önümüzdeki dönemde fiilen uygulamalarla bunlara yanıt bulabileceğiz. Benim kanımca bu belirsiz durum nedeni ile hak kaybıma uğramış bir işçi mağduriyeti sebebi ile işverene de belirsizliğe sebep devletin sorumluluğuna da gidebilmelidir. Bunları biraz da yaşayarak göreceğiz.


SOKAĞA ÇIKMA YASAĞI OLURSA MAAŞ ALABİLECEK MİYİM?
Sokağa çıkma yasağı bir zorlayıcı sebep yani bir mücbir sebep halidir. Yani işyerinde faaliyet durmuştur. Bu durumda iş kanunu 40. Maddesi gereği ilk 1 hafta işveren işçinin her gün için ücretinin yarısını vermek zorundadır. Bu süreden sonra işçi isterse iş kanunu 24. Maddesi III bendi gereği iş akdini haklı nedenle feshedip tazminatlarını isteyebilir.
Bunun dışında o işyeri kısa çalışma ödeneği için başvuruda bulunmuş olabilir. Kısa çalışma ödeneği nedir nasıl fatdalanılır ona bakacak olursak;

KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ:
1-Kim Başvurur?
İşveren başvurur ve başvurusunda kısa çalışma yapacak işçilerin listesini verir.
2-Başvuru Koşullar Nelerdir?
2.1. İşyerinde haftalık çalışma süresinin geçici olarak 1/3 oranında azalması
2.2. İşyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az 4 hafta süre ile durdurulması
3.3.işveren bu koşulların oluştuğunu yazılı olarak İŞKUR’a bildirir
3-Başvuru nasıl değerlendirilir?
İŞKUR’a başvuru sonrası koşulların uygun olup olmadığı iş müfettişlerinin incelemesi ile değerlendirilir uygun bulunursa uygunluk raporu verilir.
4-Kısa Çalışma Ödeneği Süresi Ne Kadardır?
3 ayı aşamaz ancak Cumhurbaşkanı kararı ile 6 aya kadar uzatılabilir.
5-Ödemler Ne Zaman Başlar?
İş Kanunu 24/3 ve 40. Maddelerinde belirtilen 1 haftalık süre geçince başlar. Çünkü ilk 1 hafta her gün ücretin yarısını işveren öder. Bu 1 haftadan sonra ödemeler başlar.
6-Hangi İşçiler Faydalanır?
6.1. İşverenin İŞKURA verdiği listede adı yazılı işçiler
6.2. Son 3 yıl içinde en az 450 gün süreyle işsizlik sigortası primi ödenenler
6.3.Kısa çalışmanın başladığı tarihten hemen önceki 60 gün çalışanlar
Bu şartların hepsi gereklidir.
7-Ne kadar ödeme yapılır?
Son 12 aylık prime esas kazanç üzerinden günlük ortalama brüt ücret bulunur ve bunun yüzde 60 ı üzerinden ödeme yapılır ama bu tutar asgari ücretin yüzde 150 sini geçemez.
8-Bu ödemeler işsizlik maaşı süresinden kesilir mi?
Evet, yapılan ödemeler işsizlik ödeneği süresinden düşer.