Cumhuriyet’in İçeriği - Ayfer YAZKAN KUBAL - Kozmopolitik

Hiç düşündünüz mü, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin içinde neden ‘büyük’ kelimesi geçiyor?  23 Nisan 1920’de, Ankara’da açılan meclise, neden ‘Millet Meclisi’ veya ‘Anadolu Meclisi’ veya kısaca ‘Meclis’ denmedi?

Biliniz ve inanınız ki Ulu Önder’imizin hiçbir kelimesi boşuna söylenmemiştir ve hiçbir hareketi de gelişigüzel değildir.  Cumhuriyetin, daha da net olalım, laik Cumhuriyet’in sembolü olan meclisin, 23 Nisan 1920’deki açılışında Mustafa Kemal Atatürk, meclisin adını ‘Büyük Millet Meclisi’ koyarak, aslında o zaman ileride ilan edilecek Türkiye Cumhuriyeti’nin sinyalini vermiştir.  Hatta ve hatta bu cumhuriyetin laik bir ülke olacağının da sinyalini vermiştir.

1920’de Büyük Millet Meclisi açılışına günler kala, bazılarının, Padişah’tan icazet alma, bu meclisin, İstanbul Meclisinin devamı olduğunu ve bağlantılı olduklarını ifade etme çabaları aşikârdı.  Bu meclisin meşruluğu da İstanbul’a ve Padişah’a dayandırılmak isteniyordu. 

Mustafa Kemal ileriki yılların hesabını yapmış, içerideki ve dışarıdaki muhalifleri / düşmanları her yönüyle tetkik etmiş olarak stratejik bir karar aldı ve uyguladı.  Büyük Millet Meclisi açıldı.  Neden ‘Büyük’? 

Çünkü bu meclisten daha üstün, daha kudretli bir kişi veya bir kurum yoktur.  Bu meclis, halkın meclisidir ve halkın çıkarlarını korumak ve halkı daha iyiye götürmek için vardır.  Bu meclis, bir tek adamın, meşruiyetin kaynağı olarak gösterilmek istenen Saray’ın meclisi değildir.  Bu ‘Büyük Millet Meclisi’, kukla değildir; bünyesindeki milletin seçtiği milletvekilleri de saray için, bir tek adam için veya bir tek kurum için karar almazlar.  Büyük olan Millet Meclisi kimseden talimat veya emir almaz.

İşte verilen mesaj budur.  Atatürk, o günlerde stratejisinin bir parçası olanancak açık olarak ifade etmediği bu durumu, ‘Hilafet ve Saltanat’ ne olacak diye sorduklarında, şöyle neticelendirmiştir: ‘Saltanat ve Hilafet bugünkü durumlarından kurtulur kurtulmaz, Büyük Millet Meclisinin tayin edeceği yasama ilkeleri çerçevesinde yerlerini alacaklardır.’ Şok üstüne şok yaşayan saltanatçılar, ancak o zaman bir şeylerin devrimsel nitelikte değişebileceğini kavradılar.  2019 yılında Cumhuriyetimizin 96. Yılını kutlarken üniversite kürsüsünde verdiğim bu bilginin, etrafımda çok fazla bilinmediğini fark ettiğim için bu yazıyı kaleme aldım.  Benzerini de Kadıköy Belediye Meclisi’nde Ekim ayının ilk toplantısında meclis kürsüsünden ifade ettim. 

Osmanlı İmparatorluğunun çöküş sebeplerini bir çatı altına toplarsanız, bu çatı, bilimsellikten uzak olmaktır.  Ekonomi bir bilim dalıdır, siyaset bir bilim dalıdır, hukuk bir bilim dalıdır, insan hayatının psikolojik ve biyolojik taraftarı da tıp biliminin parçalarıdır.  Bunu alt dallarına ayırdığınız zaman yetişen her bir insanın hayatı ve devletlerin hayatları görgülden yola çıkılarak hazırlanmış toplumsal sözleşmelerle şekillenir.  Osmanlı, bilimden korktu ve fakat Atatürk, bilimi kollarını açarak karşıladı.  Atatürk, reçeteyi yazdı, uygulamak bizlere düşüyor.  Atatürk’ün felsefesi, düşünce biçimi ve ‘Altı Oku’ da bize, bilim ışığında ilerlememizi söylüyor.  Eğitim, sadece iş bulmak için değildir; aynı zamanda farkındalık ve sorgulama ve gerektiğinde ülke yönetimine katkı demektir.  Halkımızın da eğitim seviyesi yükseldikçe yeni dünyayı, yeni düşünüş şeklini benimsemiş, hayatında da eski ve yeni sistemleri harmanlamıştır.  Atatürk’ün çabalarının olumlu yansımaları yaşandıkça, bu millet de Atatürk’e âşık olmuştur.

Bir takım dur-kalklar yaşamış ve yaşıyor da olsak, Cumhuriyet’imizin kökleri kudretli ve sağlamdır.  Kadıköy Belediyesi ve çalışanları, toplumsal bilincimizde ve zihnimizde, Türkiye’deki en güzel Cumhuriyet Bayramı törenlerini yaparakbir görevini daha başarıyla tamamlayacaktır.Toplumsal bilinç, işte bu her sene tekrarlanan ve ilelebet yapılacak olan törenlerle pekişmektedir. 

Cumhuriyeti, beraber kurduk, beraber savunduk ve beraber yaşatacağız.  Haydi bir kez daha, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlu olsun. 

Dr. Ayfer Yazkan Kubal (Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler)

Kadıköy Belediyesi Meclis Üyesi