19 Eylül 2021, Pazar

AKP’nin Anayasa Değişikliği Serüveni: Gündemdeki Anayasa Değişikliği

Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, 1 Şubat’taki Cumhurbaşkanlığı Kabine Toplantısı sonrası yaptığı basın açıklamasında “Türkiye’de sorunların kaynağının 1960’dan beri darbeciler tarafından yapılan anayasalar olduğu ortadadır. Bunun için daha önce yeni bir anayasa girişiminde bulunmuştuk. Anayasa çalışması milletin gözü önünde ve tüm temsilcilerinin katılımı ile olmalıdır ve milletin takdirine sunulması gereklidir. Ülkemizin bu fırsatı kaçırmasından üzgünüz. Belki de ülkemizde yeni bir anayasa tartışması başlamalıdır” dedi.

AKP, iktidara geldiği 2002 yılından bu yana Anayasa’nın 12’si kritik olmak üzere toplamda 134 hükmünde değişiklik yaptı. AKP’nin anayasa değişiklikleri parti lideri Recep Tayyip Erdoğan’ın 2002 yılında siyasi yasaklı olması nedeniyle anayasanın değiştirilmesiyle başladı.

Erdoğan’ın Siyasete Dönüşü

Erdoğan, 6 Aralık 1997’de Siirt’te düzenlenen bir etkinlikte yaptığı konuşmada kullandığı ifadeler nedeniyle 4 ay cezaevinde kaldı ve davadan çıkan kararla siyasi yasaklı hale gelmişti. Erdoğan, 3 Kasım 2002’de gerçekleşen genel seçimlere Türk Ceza Kanunu’nun 132. maddesine denk gelen “milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmadığını” gerekçesiyle seçime katılamadı. AKP, seçimde aldığı 34,28’lik oyla Abdullah Gül başkanlığında 58’inci Hükümet’i kurdu. Kısa süre sonra Erdoğan’ın siyasi yasağının kaldırılması için meclise anayasa değişikliği teklifi getirildi. Bu teklif 13 Aralık’ta AKP ve CHP’nin oylarıyla kabul edildi. Böylece anayasanın milletvekili seçilme yeterliliğini düzenleyen 76. maddesinde yer alan “ideolojik veya anarşik eylemlere” ifadesi ile “affa uğramış olsalar bile” tabiri çıkarılarak yerine, “terör eylemi” tanımlamasının getirilmesi öngörüldü. Anayasa’nın 78. maddesinde de öngörülen değişiklikle Erdoğan için ara seçim yolu açılmış oldu.

Bu esnada Yüksek Seçim Kurulu, AKP’nin Doğanköy’deki seçim usulsüzlüğü başvurusu üzerine 4 Aralık’ta Siirt seçimlerinin tekrarlanması karar verdi. 9 Mart 2003’te tekrarlanan Siirt seçimlerinde AKP’li Mervan Gül, Erdoğan’ın seçilmesini sağlamak amacıyla birinci sıradaki adaylığından çekildi. Tekrarlanan seçimde Erdoğan milletvekili seçildi. 11 Mart’ta Meclis’te yemin eden Erdoğan, 14 Mart’ta yeni kabinesi açıklayarak 59’uncu Hükümet’in başbakanı oldu.

Avrupa Birliği Üyelik Müzakereleri

2004 yılında Türkiye’yi Avrupa Birliği üyelik müzakeleri sürecine götüren anayasa değişiklikleri yapıldı. Söz konusu değişiklikle idam cezası kaldırıldı, usulüne uygun mecliste kabul edilen uluslararası anlaşmaların kanunların üzerinde olduğu hükme bağlandı ve Devlet Güvenlik Mahkemeleri kapatıldı.

2006 yılında milletvekili seçilme yaşı 30’dan 25’e düşürüldü. 2007’de Meclis’te yapılan Cumhurbaşkanlığı seçiminde yaşanan 367 oy krizi sonrası AKP, erken seçim kararını da içeren bir dizi önemli anayasa değişikliğini meclis gündemine taşıdı. Dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer tarafında önce veto edilen daha sonra referanduma götürülen anayasa değişikliği yüzde 68,95 oyla kabul kabul edildi. Bu değişiklikle cumhurbaşkanını doğrudan halkın seçmesi, cumhurbaşkanı görev süresinin 7 yıldan 5 yıla düşürülmesi ve cumhurbaşkanı olan kişinin iki defa bu görevi yapabilmesinin önü açıldı.

Yargının Yeniden Şekillendirilmesi

2010 yılında yapılan anayasa değişikliği de kritik düzenlemeleri içeriyordu. 336 vekilin oyuyla referanduma götürülen değişiklik paketi yüzde 57,88 oyla yürürlüğe girdi. Böylece 12 Eylül askeri darbesini gerçekleştiren askerlerin yargılanmasının yolu açıldı. Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Hakimler Savcıları Yüksek Kurulu’nun (HSYK) yapısı yeniden düzenlendi. Yüce Divan kararlarına itiraz yolu ve AYM’ye bireysel başvuru yolu açıldı.

Milletvekili Dokunulmazlıklarının Kaldırılması

Dönemin HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş, 6-8 Ekim 2014’de gerçekeleşen Kobani eylemlerinden Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından sorumlu tutuldu. Erdoğan’ın çağrısı üzerine, mecliste milletvekili dokunulmazlıkların kadırılmasına ilişkin anayasa değişikliği hazırlandı. CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu bu düzenlemeye dair, “İçimize sinmese de destek vereceğiz” açıklamasının ardından değişiklikler 20 Mayıs 2016’da mecliste kabul edildi. Bu değişiklik nedeniyle 4 Kasım 2016’da HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ ile birlikte dokuz HDP milletvekili tutuklandı. MİT tırları davasında yargılanan ve 25 yıl hapse mahkum edilen CHP İstanbul Milletvekili Enis Berberoğlu ise 14 Haziran 2017’de tutuklandı.

2017’de Sistem Değişikliği

Türkiye tarihininde en önemli anayasa değişikliği olarak kabul edilen düzenlemeler 16 Nisan 2017 yılında yapılan refandumla hayata geçti. Yüzde 51,41 oyla kabul edilen değişikliklerle Türkiye, partlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı Hükümet sistemine geçti. Partili cumhurbaşkanlığın önü açıldı, başbakanlık makamı sona erdi, yürütme yetkisi devlet başkanı sıfatırla doğrudan cumhurbaşkanına verildi. Cumhurbaşkanına, temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar dışında cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilme yetkisi verildi. Milletvekili sayısı 550’den 600’e çıktı, milletvekili seçilme yaşı 25’den 18’e indirildi.

Hedefte Temel Hak Ve Özgürlükler Mi Var?

Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi
Prof. Dr. Şule Özsoy Boyunsuz

Yukarıda kısaca aktarılan anayasa değişikliklerini hayata geçiren AKP, neden yeni bir anayasaya ihtiyaç duyuyor? Kozmopolitik için gündemdeki anayasa değişikliği tartışmalarını değerlendiren Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şule Özsoy Boyunsuz, Türkiye’nin demokratik şekilde yönetilmediği, demokratik bir rejim için kurgulanmış anayasa ile somut uygulamaların çatıştığını söylüyor.

Yurttaşların sık sık temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini söyleyen Boyunsuz, “Yurttaşlar yerel mahkemelerde bu haklarını öne sürdüklerinde kazanç elde edemeseler de Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’den bu haklarını arayabiliyorlar. Endişem; gündemdeki anayasa değişikliğinin bu hakların tırpanlanmasına yönelik olacağı” diyor.

“Muhalefetin Parlamenter Sistem Çıkışı Dinamizm Yakaladı”

Erdoğan’ın son görev döneminde olduğunu anımsatan Boyunsuz, “Erdoğan’ın bir kez daha seçilmesinin yolu meclisin beşte üç çoğunlukla erken seçim kararı almasıdır. Yeni anayasa söyleminin arkasında siyasi bir gündem olduğunu düşünüyorum. Muhalefetin güçlendirilmiş parlamenter çıkışı bir dinamizm yakaladı. Türkiye, son derece ciddi bir şekilde kötü yönetim sorunlarıyla baş etmeye çalışıyor ve bu kötü yönetim cumhurbaşkanı hükümet sisteminin bir sonucu. Muhalefetinde Türkiye’deki demokrasi sorununa karşı net bir önerisi var. İktidar bu rüzgarı tersine çevirmek isteyebilir” diye konuşuyor.

“AKP, Siyasi İktidar Yakalamıyor”

Yeni anayasa gündeminin ülkedeki siyasi istikrarsızlığın bir sonucu olduğunu aktaran Boyunsuz, “ABD 1787’den beri bir takım eklemeler dışında aynı anayasayla yönetiliyor. Latin Amerikan’nın 19 ülkesinde 120’ye yakın anayasa söz konusu. Siyasi istikrarsızlık olan yerlerde çok sık anayasa yapılır. Bu da AKP’nin otoriterliğine rağmen siyasi istikrar yakalamayadığınn göstergesidir” diyor.

Mecliste oy hakkı olmayan Meclis Başkanı ile birlikte 289 sandalyesi bulunan AKP, 48 milletvekili bulunan MHP ve 1 milletvekili bulunan Büyük Birlik Partisiyle Cumhur İttifakı olarak hareket etse dahi anayasa değişikliğini Meclis’e getirebilecek çoğunluğu elde edemiyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 27 Mayıs’ta Yassıada’da yaptığı açıklamada, “Uzlaşma zemini oluşmazsa Cumhur İttifakı olarak bizi destekleyen diğer partilerle hazırlığımızı milletimizin takdirine sunmakta kararlıyız” diyerek referanduma sandığa gitme sinyali vermişti. Boyunsuz bu açıklamayı “Eğer AKP ve MHP birlikte bir anayasa metni hazırlayacaksa, bu anayasanın demokratik meşruiyet zeminine oturması için zorunlu olarak referanduma gidilmesi gerekli. 12 Eylül askeri darbesi sonrası hazırlanan anayasa da halka sorulmuştu. Ancak her zaman sandıktan hayır çıkma ihtimali vardır” şeklinde değerlendirdi.

Seda Karatabanoğlu – AKP’nin Anayasa Değişikliği Serüveni: Gündemdeki Anayasa Değişikliği

BU HABERİ GÖRDÜNÜZ MÜ?

İşte Kılıçdaroğlu’nun Uzun Yol Müzik Listesi

CHP Lideri Kemal Kılıçdaroğlu, sosyal medya hesabından uzun yol müzik listesini paylaştı. Kılıçdaroğlu listesini ”Sevgili …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir